راهنمای کامل نگهداری و پرورش سانسوریا (زبان مادرشوهر یا شمشیری)
سانسوریا یا زبان مادرشوهر یا شمشیری (Sansevieria | Snake Plant)
سانسوریا (sansevieria) یکی از گیاهان بومیِ آفریقا، ماداگاسکار و جنوب آسیا بوده و در واقع یک گروه بسیار متنوع از گیاهان است. این گروه با بیش از ۷۰ گونه، رنگ ها و ابعاد متنوعی دارد. در مطلب “راهنمای انتخاب گل و گیاه مناسب برای آپارتمان و محیط کار” گفتیم که سانسوریا بومی مناطق گرمسیری است و در برابر خشکی بسیار مقاوم است، به همین دلیل، آبیاری کم، اصلیترین نکته در نگهداری آن است. سانسوریا طیف وسیعی از شرایط نوری، از نور کم تا نور روشن و غیرمستقیم را تحمل میکند. سانسوریا، گیاهی مقاوم و دوست داشتنی است که نگهداری بسیار ساده ای دارد. این گیاه سرسخت، برخلاف بسیاری از گیاهان آپارتمانی، عمری طولانی دارد.
سانسوریا، از گیاهان موثر در تصفیه هوا است. این گیاه، سمومی مانند فرمالدئید، زایلن و تولوئن را از محیط جذب میکند؛ پس باعث بهبود کیفیت هوای خانه و محل کار خواهد شد. این ویژگی، سبب میشود که سانسوریا، یک گیاه مناسب برای اتاق خواب نیز باشد؛ چون با افزایش اکسیژنِ فضا، به خواب بهتر شما کمک میکند. گیاه سانسوریا را در محیطهای اداری و تجاری در سطح شهر زیاد میبینید چون هم گیاهی کم توقع است و نحوه نگهداری از سانسوریا اصلاً دردسر ساز نیست و هم از طریق تصفیه هوا، به تنفس سالم کارکنان کمک میکند.
گیاه سانسوریا که به زبان مادر شوهر یا شمشیری هم معروف است، به دو صورت ساده و ابلق دیده میشود. در گل سانسوریا ابلق شما یک نوار زرد در حاشیه برگها مشاهده میکنید که زیبایی آن را چند برابر خواهد کرد. جالب است بدانید این گیاه، در شرایط نگهداری استاندارد، گل هم می دهد.
لازم است به این نکته توجه شود که سانسوریا در صورت بلعیده شدن، سمی است و باید از دسترس کودکان و حیوانات خانگی دور نگه داشته شود.
روش نگهداری گیاه سانسوریا
سانسوریا گیاهی با نگهداری بسیار ساده است که با برگ های زیبای خود به فضای داخلی، روح می بخشد. در ادامه همراه ما باشید تا شرایط نگهداری و پرورش سانسوریا را شرح دهیم.
برای تمیز نگه داشتن سانسوریا و پاککردن برگها می توانید از اسپری براق کننده برگ گیاهان کیمیا استفاده کنید. از مصرف مواد شیمیایی که برگها را براق میکند خودداری کنید.
خاک مناسب سانسوریا
خاک مناسب برای سانسوریا باید سبک و دارای زهکشی عالی باشد تا از تجمع آب در اطراف ریشهها و پوسیدگی آنها جلوگیری شود. این گیاه، خاکی با pH کمی اسیدی تا خنثی (بین ۵.۵ تا ۷.۵) را ترجیح میدهد.
بهترین ترکیبات برای تهیه خاک سانسوریا:
- مخلوطی از پیت ماس، پرلیت و ورمیکولیت.
- مخلوطی از خاک گلدان، ماسه درشت و پرلیت.
- ترکیبی از شن دانه درشت (۷۰%) و ورمیکمپوست (۳۰%).
این ترکیبات به ایجاد یک بستر هوادار و با زهکشی بالا کمک میکنند، که برای ریشههای سانسوریا حیاتی است.
پیشنهاد کیمیا استفاده از خاک سوپر ویژه کیمیا، به عنوان بهترین خاک برای سانسوریا می باشد. جهت خرید خاک مخصوص سانسوریا می توانید از همین سایت (خاک و کود کیمیا) اقدام کنید. البته خاک برگ نیز به دلیل داشتن مواد آلی و ارگانیک برای سانسوریا مناسب است و به حفظ رطوبت و مواد مغذی در خاک کمک میکند و با بافت سبکی که دارد، به زهکشی مناسب خاک نیز کمک میکند ولی بهتر است خاک برگ را با کوکوپیت، پرلیت، یا ماسه ترکیب کنید تا زهکشی بهتری برای سانسوریا داشته باشد.
کود مناسب سانسوریا
سانسوریا نیاز کودی زیادی ندارد و کوددهی بیش از حد میتواند به آن آسیب بزند. در طول فصل رشد (بهار و تابستان)، میتوان هر ۶ ماه یک بار یا در فواصل زمانی مشخص از کود NPK مخصوص گیاهان آپارتمانی استفاده کرد. کود فسفر بالا نیز (مانند NPK ۱۰-۵۲-۱۰) میتواند به ریشهزایی و افزایش پاجوش کمک کند. در فصول سرد (پاییز و زمستان)، نیازی به کوددهی نیست.
آبیاری و دمای مناسب سانسوریا
سانسوریا یک گیاه ساکولنت است و آب را در برگها و ریشههای خود ذخیره میکند. به همین دلیل، آبیاری کم برای آن، بهتر از آبیاری زیاد است. آبیاری بیش از حد، شایعترین دلیل پوسیدگی ریشه و مرگ سانسوریا است. بهترین زمان برای آبیاری، زمانی است که خاک گلدان به طور کامل خشک شده باشد. در زمستان، با کاهش رشد گیاه، نیاز آبی آن نیز به شدت کاهش مییابد و ممکن است تنها ماهی یک بار آبیاری کافی باشد.
سانسوریا میتواند با رطوبت طبیعی خانهها و محیطهای کاری سازگار شود و نیاز به رطوبت زیادی ندارد. در واقع، رطوبت بالا و غبارپاشی زیاد میتواند باعث ایجاد بیماریهای قارچی در این گیاه شود. بهتر است سانسوریا را غبارپاشی نکنید.
علائم آبیاری نامناسب در سانسوریا:
- آبیاری زیاد: نرم و باتلاقی شدن برگها، پوسیدگی ریشه و زردی برگها.
- کمآبی: پژمردگی، چروکیدگی و خشک شدن برگها.
یکی دیگر از مشکلات رایج Sansevieria، قهوهای شدن نوک برگها است که میتواند ناشی از آبیاری نامنظم یا املاح زیاد در آب لولهکشی باشد. بهتر است از آب جوشیده سرد شده یا آب تصفیه شده برای آبیاری گیاهان استفاده کنید.
بهترین دما برای سانسوریا بین ۱۸ تا ۳۰ درجه سانتیگراد (۶۵ تا ۸۵ درجه فارنهایت) است. این گیاه دمای گرم را ترجیح میدهد و به سرما حساس است و دمای زیر ۱۵ درجه، میتواند به آن آسیب برساند. همچنین، باید از قرار دادن سانسوریا در معرض جریان هوای سرد، پنجرههای سرد یا نزدیکی وسایل گرمایشی خودداری کرد؛ زیرا نوسانات شدید دما میتواند باعث لوله شدن یا افتادگی برگها شود.
نور مورد نیاز سانسوریا
سانسوریا به نور غیرمستقیم و روشن نیاز دارد تا به بهترین شکل رشد کند و برگهای آن رنگارنگ و پررنگ باقی بماند. این گیاه میتواند طیف وسیعی از شرایط نوری، از نور کم تا نور روشن غیرمستقیم را تحمل کند، که آن را برای مکانهای مختلف در آپارتمان یا دفتر کار مناسب میسازد. برای گونههای ابلق، نور کافی برای حفظ رنگهای زرد یا نقرهای برگها ضروری است و در نور کم، برگها تیره و سبز یکدست میشوند.
نور مستقیم و شدید خورشید، به خصوص در ساعات گرم روز، میتواند باعث سوختگی و قهوهای شدن برگها شود. در مقابل، نور بسیار کم، باعث کندی رشد گیاه و از بین رفتن شادابی آن میگردد.
روش های تکثیر سانسوریا
بهترین زمان برای تکثیر سانسوریا، اواخر زمستان و اوایل بهار است. روشهای رایج تکثیر سانسوریا عبارتند از:
- تقسیم بوته (رایجترین روش): این روش شامل جدا کردن پاجوشهای سانسوریا از گیاه مادر است. برای این کار، پاجوشهایی که حدود ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر رشد کردهاند را به آرامی از ریشه اصلی جدا کرده و در گلدان جدید بکارید. این روش به ویژه برای گونههای ابلق توصیه میشود، زیرا پاجوشها ویژگی ابلق بودن گیاه مادر را حفظ میکنند.
- ریشهزایی در آب: قلمهها را میتوان در یک ظرف آب قرار داد و پس از ریشهزایی، آنها را به خاک منتقل کرد. در این روش، باید از آب جوشیده سرد شده استفاده کرد و آب را به طور مرتب تعویض نمود تا از پوسیدگی قلمه جلوگیری شود. با این حال، برخی منابع توصیه میکنند که قلمههای ریشهدار شده در آب، ریشههای ضعیفتری دارند و بهتر است از ابتدا در خاک کاشته شوند.
- ریشهزایی در خاک: قلمهها را در گلدانی با خاک سبک و مرطوب (مانند ماسه) بکارید و برای افزایش رطوبت و سرعت ریشهزایی، روی گلدان را با پلاستیک بپوشانید.
- قلمه زدن برگ: میتوان برگهای سالم را به قطعات حدود ۵ سانتیمتری برش داد و آنها را به صورت عمودی در خاک (ماسه) یا آب ریشهدار کرد. برای قلمههایی که از گیاه سانسوریا ابلق گرفته میشوند، باید انتهای برگ به صورت “۸” بریده شود. این کار به پاجوشها کمک میکند تا ابلق رشد کنند، در حالی که ریشهدار کردن مستقیم آنها در آب، احتمال ابلق بودن پاجوش را کاهش میدهد.
- ریشهزایی در بستر کشت با کود و قارچ کش: بهترین روش تکثیر گیاهان در آب، ترکیب پرلیت، آب تصفیه شده، قارچ کش و کود ریشه زایی است؛ یعنی در یک لیتر آب جوشیده سرد شده یا آب تصفیه شده، یک گرم قارچ کش و یک گرم کود ریشه زایی (NPK 10.52.10) حل کنید؛ سپس قلمه ها را در ظرفی که با پرلیت پُر شده قرار دهید و داخل ظرف، از محلولی که تهیه کرده اید بریزید.
مشکلات، آفت ها و درمان سانسوریا
آفات رایج سانسوریا:
- شپشک آردآلود: به صورت تودههای سفید پنبهای در زیر برگها و روی ساقهها ظاهر میشود.
- پشههای ریز: این پشهها در خاکهای مرطوب رشد میکنند.
- کنه تار عنکبوتی: در محیطهای خشک به گیاه حمله میکند و باعث زرد شدن برگها و ایجاد تارهای عنکبوت ریز در زیر آنها میشود.
- تریپس: این آفت با ایجاد لکههای خاکستری-سفید یا بدشکلی در برگها مشخص میشود.
بیماریهای قارچی و باکتریایی سانسوریا:
- پوسیدگی ریشه: شایعترین بیماری که به دلیل آبیاری بیش از حد و رطوبت بالا ایجاد میشود و باعث قهوهای یا سیاه شدن ریشهها و برگها میگردد.
- لکه قارچی روی برگ: به دلیل رطوبت زیاد و گردش هوای نامناسب، لکههای قهوهای یا قرمز تاولمانند روی برگها ایجاد میشود.
درمان بیماری های گیاه سانسوریا:
- پیشگیری: آبیاری مناسب (پس از خشک شدن کامل خاک)، تأمین گردش هوای کافی و جلوگیری از غبارپاشی زیاد، میتواند از بسیاری از مشکلات جلوگیری کند.
- درمان خانگی: در صورت آلودگیهای خفیف، میتوان آفات را با پنبه آغشته به الکل تمیز کرد.
- درمان شیمیایی: در موارد شدید، میتوان از سموم کنهکش برای کنه و سموم سیستمیک برای شپشک و تریپس استفاده کرد. برای پوسیدگی ریشه، میتوان قسمتهای پوسیده را هرس کرده و گیاه را در خاک تازه و خشک کاشت.
سانسوریا با وجود مقاومت بالا، به پایداری شرایط محیطی و به ویژه به آبیاری حساس است. درک این نکته که “آبیاری کم بهتر از آبیاری زیاد است”، کلید اصلی موفقیت در نگهداری این گیاه است. علائم ظاهری گیاه مانند زردی، شل شدن برگها و قهوهای شدن نوک آنها، نشاندهنده مشکلات مربوط به آبیاری، نور و دما است که با مشاهده دقیق و اقدام به موقع قابل حل هستند.
پیشنهاد کیمیا: دفع پشه سیاه، دفع شته و دفع کنه تارعنکبوتی با آفت کش بسیار قوی گل و گیاه کیمیا 120cc
پیشنهاد کیمیا: رفع بیماری های قارچی سانسوریا (رفع لکه قارچی روی برگ و …) با قارچ کش پودری قوی کیمیا 25 گرمی
پیشنهاد کیمیا: از بین بردن آفات و حشرات خاک (دفع کرم خاکی، دفع هزارپا، دفع شپشک آرد آلود و…) با آفت کش مایع قوی کیمیا 18cc
گونه های مختلف سانسوریا (Sansevieria)
سانسوریا شمشیری (Sansevieria trifasciata): این نوع دارای برگهای بلند و شمشیری شکل است و معمولاً به رنگ سبز با نوارهای افقی زرد یا سفید دیده میشود.
سانسوریا پاکوتاه (Sansevieria trifasciata var. Hahnii): این نوع سانسوریا دارای برگهای کوتاه و فشرده است که به شکل یک لانه پرنده یا گل رز جمع شدهاند.
سانسوریا کراواتی (Sansevieria trifasciata ‘Laurentii’): این نوع سانسوریا شبیه به سانسوریا شمشیری است اما حاشیه برگهای آن زرد رنگ است.
سانسوریا مهتابی یا یخی (Sansevieria moonshine): این نوع دارای برگهای سبز مایل به نقرهای یا خاکستری است و ظاهری شاداب و روشن دارد.
سانسوریا لولهای یا نیزهای آفریقایی (Sansevieria cylindrica): این نوع دارای برگهای استوانهای و گرد است که به صورت عمودی رشد میکنند و شبیه به نیزه یا مداد هستند.
سانسوریا ماسونی یا باله نهنگی (Sansevieria masoniana): این نوع دارای برگهای پهن و بزرگ است که به شکل باله نهنگ یا راکت هستند و لکههایی خاکستری رنگ روی آنها وجود دارد.
علاوه بر این انواع، سانسوریا ابلق نیز وجود دارد که در واقع نوعی از هر کدام از انواع سانسوریا است که دارای نوارهای زرد یا طلایی در حاشیه برگهای خود است.
پاسخ به سوالات شما در مورد سانسوریا (یا گیاه شمشیری)
بهترین خاک مناسب سانوریا، خاک با زهکشی بالا است تا از پوسیدگی ریشه، جلوگیری کند. خاک سوپر ویژه کیمیا حاوی کوکوپیت، پرلیت، ذغال و کود نیز می باشد و بهترین خاک برای سانسوریا است.
سانسوریا به آبیاری کمی نیاز دارد و خاک آن باید قبل از آبیاری بعدی، خشک شده باشد. سانسوریا نور غیر مستقیم نیاز دارد و باید در دمای ۱۸ تا ۳۰ درجه سانتی گراد نگهداری شود. خاک مناسب برای سانسوریا، ترکیبی از خاک برگ، پرلیت و ماسه است. بهترین کود برای سانسوریا نیز کود فسفر بالا مثل NPK 12.12.36، NPK 10.52.10، هیومیک اسید، کود آهن و مکمل ۱۲ عنصر می باشد.
بهترین زمان آبیاری سانسوریا، زمانی است که حداقل به عمق ۲ تا ۳ سانت از خاک گلدان، خشک شده باشد. آبیاری بیش از حد، باعث پوسیدگی و از بین رفتن ریشه سانسوریا می شود.
بهترین کود برای پاجوش زدن سانسوریا، کود ریشه زایی یا همان کود NPK 10.52.10 می باشد.
به طور کلی سانسوریا نماد استقامت، پایداری، سرسختی، پاکیزگی و تعادل روحی است. همچنین در فنگشویی به عنوان گیاهی برای جذب انرژی مثبت و دفع انرژیهای منفی شناخته میشود.
